18 sierpnia 2017

EDUKACJA FILOZOFICZNA

STRONA W PRZEBUDOWIE – zapraszamy niebawem!

 Edukacja Filozoficzna czyli „trening myślenia”

– brakujący element tradycyjnej edukacji

Związek Filozofii i Etyki

Związek filozofii i etyki przypomina relację istniejącą pomiędzy matematyką i geometrią: jedno jest integralną częścią drugiego.
Ta więź nie ma wyłącznie charakteru historycznego, przeciwnie, sięga samej istoty zarówno dydaktyki filozofii jak i etyki.

Współczesna dydaktyka etyki jasno wskazuje, że nauczanie etyki jest skuteczne tyko wtedy gdy realizuje się je metodami edukacji filozoficznej. Należy zatem wyjaśnić czym jest i na czym polega edukacja filozoficzna dla dzieci? Celem edukacji filozoficznej dzieci nie jest uczenie historii filozofii lecz rozwijanie i trenowanie zdolności myślenia[1]. Zajęcia filozoficzne dla dzieci polegają na treningu kompetencji intelektualnych[2] takich jak myślenie logiczno-krytyczne, myślenie wyobrażeniowo-twórcze czy myślenie twórczo-syntetyczne. Tradycyjna edukacja opiera się na przekazywaniu wiedzy lecz nie uczy „jak myśleć”. Edukacja filozoficzna wypełnia tę lukę. Dzieci biorące udział w zajęciach filozoficznych lepiej funkcjonują również na innych lekcjach, skuteczniej radząc sobie z rozumieniem tekstów czy z rozumowaniami matematycznymi.

Gdy odrywamy etyką od filozofii, pozostaje nam jedynie zbiór suchych przepisów, poleceń i zakazów, których należy przestrzegać zwykle pod rygorem kary grożącej za ich złamanie (heteronomia moralna). Zbiór przepisów dotyczących tego co wolno i czego nie wolno, z którymi trudno się utożsamiać. Narzucenie takiego zbioru przepisów nie powoduje, że ludzie w rzeczywistości chcą się nimi kierować. Skutek zwykle jest odwrotny, takie narzucone zasady chętnie łamiemy. Prawdziwe etyczne życie rodzi się w inny sposób, jest wynikiem zrozumienia, przyswojenia i utożsamienia się z danymi zasadami moralnymi. W taki właśnie sposób rozumiał etykę Sokrates, uważał on, że moralne życie jest wynikiem wiedzy i jej rozumienia, do czego niezbędna jest zdolność myślenia (intelektualizm etyczny).

Taki właśnie cel został wskazany w nowej podstawie programowej do lekcji etyki[3] zarówno dla pierwszego (klasy I – III), drugiego (klasy IV – VIII) jak i trzeciego etapu edukacyjnego. W nowej podstawie programowej dla klas I – III czytamy:

„Zasadniczym i najogólniej sformułowanym celem etyki w szkole podstawowej jest budzenie i rozwijanie refleksyjności i wrażliwości aksjologicznej (…)”[4]

Na czym polega „rozwijanie refleksyjności”? Czym jest refleksja? Refleksja to wewnętrzny namysł, głębokie przemyślenie, zastanowienie się, którego dokonujemy samodzielnie. Refleksja jest aktem aktywności intelektu, nie ulega zatem wątpliwości, że zajęcia filozoficzne polegające na rozwijaniu kompetencji intelektualnych służą realizacji celu wskazanego w podstawie programowej lekcji etyki. Uczenie dzieci refleksyjności i wrażliwości aksjologicznej to m.in. wspólne zastanawianie się nad znaczeniem naszych uczuć i emocji oraz uczuć i emocji innych osób – a wynikiem tego „wspólnego zastanawiania się nad znaczeniem uczuć i emocji” powinno być zrozumienie ich sensu. Sama zdolność rozumienia podlega stopniowalności i rozwijamy ja podczas życia i edukacji.

Dlatego właśnie rozwijanie kompetencji intelektualnych ma tak wielkie znaczenie w lekcjach etyki, ponieważ cele edukacji etycznej możemy zrealizować skutecznie i w pełni jedynie metodami edukacji filozoficznej.

Etyka narodziła się jako integralna część filozofii i choć za jej twórcę jako osobnej dyscypliny filozoficznej uważamy Sokratesa, to bez wątpienia myśl etyczna była wpleciona w filozofię od samych jej początków. Jeśli przyjrzymy się filozoficzno-etycznym poglądom i zasadom Szkoły Pitagorejskiej to wyraźnie widzimy, że twórcy filozofii uważali, że by zostać filozofem trzeba wieść etyczne życie, ponieważ jedynie moralne życie umożliwia prawidłowy rozwój intelektu – i na odwrót, by postępować etycznie trzeba zrozumieć istotę moralności, ale by ją pojąć trzeba najpierw rozwinąć intelekt zajmując się filozofią.

Nie sposób zatem uczyć skutecznie etyki w oderwaniu od filozofii.

_________________________________________________________________

[1] Elementy wiedzy filozoficznej mogą być tu jedynie dodatkiem lub elementem treningu intelektu.

[2] Edukacja filozoficzna dzieci opiera się na opracowanym przez prof. Matthew Lipmana w Stanach Zjednoczonych Programie Philosophy for Children (P4C).

[3] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 roku.

[4] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 roku, Dziennik Ustaw poz. 356, str. 30.